SAVAŞ DESTANLARI
Çoğunlukla tarihi olayları anlatan, tarihi konuları işleyen ve çatışmaları konu edinen destanlardır. Savaş destanlarında tarih kitaplarının yazmadığı bazı gerçeklerin de yer aldığı bilinmektedir. Anadolu destanlarında, özellikle savaşları konu edinen destanlarda görülen önemli bir nokta da savaşların, çeşitli çatışmaların toplum üzerindeki olumsuz etkileridir.
a- Dışa dönük savaşları anlatan destanlar:
Eskiden beri ordu içinde yaşamış, seferlere ve savaşlara katılmış, asker kökenli Aşıkların katıldıkları savaşlarla ilgili destanlarla Kurtuluş Savaşı gibi milli savaşları konu edinen destanlardır. Dışa dönük savaşları anlatan birçok destanda düşman elinde kalmış yörelerde görülen zulüm ve kötülükler anlatılır ya da kazanılan zaferler dile getirilir .
Kul Mustafa'nın Sultan Mecit Destanı, Genç Osman Destanı, Aşık Halil Karabulut'un ''Türk İstiklal Savaşı Destanı ve Aşık Kemâli Bülbül'ün Kıbrıs Zaferi gibi destanlar dışa dönük savaş destanlarının güzel örneklerindendir .
b-İçe dönük çatışmaları anlatan destanlar:
İsyancılar ve aşiretlerle yapılan çatışmaları, eşkıyaların ya da çevrede ün salmış kişilerin serüvenlerini anlatan destanlardır, Osman Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri ile Doğudaki isyancılardan Bedirhan Beyi arasındaki çatışmayı anlatan Vahabi Destanı, İbrahim Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleriyle Abdullah Paşa komutasındaki isyancıların çatışmasını anlatan Aşık Karari’nin Akkâ Destanı, Mecit Paşa ile Kozanoğlu arasındaki kavgayı anlatan Kozanoğlu Destanı bunlardandır. Ayrıca, Anadolu destanları arasında eşkıyaların yaşantılarını, kendi aralarındaki ve yönetime karşı giriştikleri mücadeleleri anlatan Köroğlu, Çakıcı Efe, Yörük Ali Efe, Elbaşoğlu, gibi eşkıya ya da çevresinde ün yapmış kişilerle ilgili destanlar bu destanlardandır.
Örnek;
Ilgıt ılgıt bir yel esti uğrumdan
Yönü gurbet ele döndü Avşar’ın
Kimse kurtulmadı haksız ölümden
Duydum hali perişandır Avşar’ın
Ulu Bey'in gözü kan ile doldu
Alnı top perçemli gelinler n'oldu
Avşar'ın ellerinin gülleri soldu
Kesildi kanadı kolu Avşar’ın
Avlamaz oldu şahanları bazları
Yağı aldı gelinleri kızları
At oynanmaz gayrı Avşar düzleri
Yönü gurbet ele döndü Avşar'ın
Padişahtan ferman geldi n'edeyim
Yolumuza iskân düştü gideyim
Yeşil yaylaları kime terk edeyim
Kapandı yalası yolu Avşar'ın
Güz oluptur bu ellerin yazları
Ötmez oldu bülbülleri kazları
Esir gitti gelinleri kızları
Bozuldu katarı eli Avşar’ın
Elbeyl'oğlu der ki hâllar güç oldu
Gözü kanlı şahbazlarım nic'oldu
Osmanlıdan altınımız tunç oldu
Ermedi çakmağa eli Avşar'ın |