TaLia

(başka uygun bir başlık olmadığından buraya koydum umarım birilerine faydalı olur)

Büyük Türk romanları
önemli Türk romanları konusunda çeşitli zamanlarda pek çok yazar ve eleştirmen tarafından listeler hazırlanmış, incelemeler yapılmıştır. Hatta “On Türk Romanı” adıyla kitaplar da yayınlanmıştır. Büyük Türk romanı kavram olarak tartışmalıyken, bunların sayısı ve niteliği hakkında konuşmak ne kadar sağlıklı olur? Hele hele parçalanmış bir kültür hayatı içinde, ortak doğruların ve değer ölçülerinin tartışıldığı ortamda, herkes için “önemli” veya “büyük” sıfatıyla anılacak eserlerin tesbiti mümkün mü? Biz bu soruların cevabı üzerinde durmadan, önemli ve büyük görülen, yahut bir bakıma bu özellikleri bünyesinde taşıyan romanların bir kısmını ele alıp tartışıyoruz. Onlardaki büyük esere gidecek nitelikler üzerinde durarak hülyamızdaki “Büyük Türk Romanları”na zemin hazırlamaya çalışıyoruz.
Büyük Türk romanlarının sayısı ve nitelikleri herkese göre değişir. Bazılarının gerçekten büyük oluşu da su götürür. Ama çeşitli sebeplerle, ya ele aldığı konunun öneminden ötürü, ya edebiyatımızdaki bir geleneği roman tarzında sürdürüşünden dolayı, yahut da kullandığı teknikteki becerisinden yola çıkarak “büyük” ya da “önemli” sayılan pek çok roman var. Bazen de bir romanın belli yayın çevreleri, yahut televizyon dizileri yüzünden önem kazandığı, verilen ödüller sebebiyle gündeme geldiği de olur. Bütün bunlar o romanın gerçekten önemli olduğunu göstermez. Aksine, ödüllerin çoğu kere yayıncı ve yazar kulisleriyle, ideolojik kamplaşmalar doğrultusunda verildiği bilindiği gibi, televizyon dizilerine veya sinema filmlerine bakılarak da bir roman hakkında fikir yürütmemek gerekir. Bazen çok kötü bir romandan iyi bir film yapılabildiği gibi, iyi bir romandan da kötü bir film yapıldığı çok görülmüştür.
Biz burada, bir kısım romanlar üzerinde, söylediğimiz gerekçelerle önemli sayılmalarından ötürü, yine aynı gerekçelerle duruyor ve o romanları okuyacaklar için bazı değer ölçüleri ortaya koymaya çalışıyoruz. Meselâ Namık Kemal’in İntibah ve Cezmi adlı romanları neden önemli ve bu önemi gerçekten hak etmişler midir? Ahmet Mithat’ın Müşahedat ve Felâtun Beyle Râkım Efendi romanları niçin yeterince incelemelere konu olmamıştır? Mai ve Siyah’ı önemli kılan hususlar nelerdir? Tanpınar’ın Huzur, Peyami Safa’nın Yalnızız, Tarık Buğra’nın Küçük Ağa, Kemal Tahir’in Devlet Ana, Oğuz Atay’ın Tutunamayanlar adlı roanları neden önemlidir? Saatleri Ayarlama Enstitüsü romanıyla Tanpınar nasıl bir yenilik ve yerlilik ortaya koymuştur? Çalıkuşu ve Sinekli Bakkal bu topluma ait hangi vazgeçilmez değerleri ortaya koymaktadır. Araba Sevdası, Şıpsevdi ve Efruz Bey hangi sosyal problemi dile getirmektedir? Yalnızız, Tutunamayanlar ve Kara Kitap’ta tekniğin önemi nedir? Sanıyorum bunlar biraz açıklık kazanıyor.
Görüldüğü gibi, Türk romanını Türk toplumunun sosyal ve kültürel meselelerinden ayrı ele almanın imkânı yoktur. O yüzden de tek tek romanları ele alırken, onların teknik başarıları yanında, ele aldıkları konular ve problemler de sözkonusu edilmelidir. Çünkü romanı insanın yaşadığı toplumdan soyutlamanın imkânı yoktur.

TaLiA'nın NoT'u :
Bu yazı Mustafa Miyasoğlu’nun “Roman Düşüncesi ve Türk Romanı” kitabından alınmıştır